I. ÖĞRENME BOZUKLUKLARI
Öğrenme bozuklukları, okul becerisinin tipine göre okuma, heceleme ve matematik becerilerin bozukluğu şeklinde olabilir. Öğrenme becerilerinin kullanılamaması (motivasyon eksikliği) ile öğrenim becerilerinin hiç kazanılamamış olmasının (öğrenme kapasitesinin azlığı) ayırt edilmesi önemlidir.

Ergenler için evdeki sorunlarla ilgili kaygılar, cinsel uğraşlar, depresyon, vb. konulardan dolayı öğrenmeye karşı isteksizlik olabilir.

" OKUMA BOZUKLUĞU (DİSLEKSİYA)
1) Çocuğun bireysel olarak uygulanan standart doğru okuma ya da kavrama testleri ile ölçüldüğü üzere, kronolojik yaşı, ölçülen zeka düzeyi ve yaşına uygun olarak aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda okuma başarısı beklenenin önemli ölçüde altındadır.
2) Bu durum okul başarısını ya da okul becerileri gerektiren günlük yaşam etkinliklerini önemli ölçüde bozar.
3) Okuma bozukluğu, işitsel bir sorundan kaynaklı olan okuma zorluğundan daha ağırdır.
4) Okurken sözcük atlama, yerine başka bir şey okuma, çarpıtma veya eklemeler yapma gibi belirtiler gözlenir.
5) Okuma hızı yavaştır.
6) Okurken metindeki yerini kaybeder, yanlış başlar veya uzun duraksamalar yaşar ve hatalı ifadeler kullanır.
7) Sözcük içindeki harflerin ya da cümledeki sözcüklerin yerini değiştirir.
8) Okuduklarını hatırlayamaz.
9) Okuduğu metinden anlam ve sonuçlar çıkarmakta zorlanır.
10) Okunan bir öyküyle ilgili soruları öyküye bağlı kalarak değil, genel bilgiye göre yanıtlama eğilimindedir.

" YAZILI ANLATIM BOZUKLUĞU
1) Çocuğun bireysel olarak uygulanan standart doğru okuma ya da kavrama testleri ile ölçüldüğü üzere, kronolojik yaşı, ölçülen zeka düzeyi ve yaşına uygun olarak aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda yazma becerileri beklenenin önemli ölçüde altındadır.
2) Yazılı anlatım bozukluğu, çocuğun okul başarısını ya da yazılı metin derlemeyi gerektiren günlük yaşam etkinliklerini önemli ölçüde bozar.
3) Yazılı anlatım bozukluğu, işitsel bir sorundan kaynaklı olan yazma zorluğundan daha ağırdır.
4) Heceleme, dilbilgisi, noktalama ve kompozisyon güçlüklerine neden olur.
5) El yazısı sıklıkla bozuktur.
6) Yazılı anlatımda kullanılan kelimelerin seçimi, içerik yönünden bir araya getirilişi, cümlelerin yazı bütünlüğü oluşturacak şekilde düzenlenmesiyle ilgili güçlükler görülür.
7) Sıklıkla okuma güçlüğü ile birlikte görülür.
" MATEMATİK BOZUKLUĞU
1) Çocuğun bireysel olarak uygulanan standart doğru okuma ya da kavrama testleri ile ölçüldüğü üzere, kişinin kronolojik yaşı, ölçülen zeka düzeyi ve yaşına uygun olarak aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda matematiksel becerileri beklenenin önemli ölçüde altındadır
2) Okul başarısını ya da matematik becerileri gerektiren günlük yaşam etkinliklerini önemli ölçüde bozar.
8) Matematik bozukluğu, işitsel bir sorundan kaynaklı olan matematik zorluğundan daha ağırdır.
3) Sayıları ve geometrik kavramları, problemleri anlama, sayıları doğru yazma ve günlük işlerde kullanılan aritmetik hesaplamalarında zorluk çeker.
4) Matematik terim ve işaretlerini anlamada zorluk çeker.
5) Çarpım tablosunu öğrenmekte zorluk çeker.
II. DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu üç şekilde görülebilir. Bunlardan ilki yalnızca dikkat eksikliğinin, ikincisi yalnızca hareketlilik ve dürtüselliğin, üçüncüsü ise her ikisinin bir arada görüldüğü durumlardır.
A. Aşağıdaki dikkatsizlik belirtilerinden en az altısının, en az altı ay süreyle, uyumsuzluk yaratacak biçimde ve gelişim düzeyine aykırı bir derecede sürmesi durumudur.
1. Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez, okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
2. Alınan görevlerde ve etkinliklerde dikkati dağılır.
3. Doğrudan kendine konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi gözükür.
4. Çoğu zaman yönergeleri izleyemez ve çalışmaları zamanında bitiremez.
5. Üzerine aldığı işleri düzenleyemez.
6. Etkinlikler için gerekli olan eşyaları kaybeder.
7. Dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır.
8. Unutkanlık gösterir.
B. Aşağıdaki hiperaktivite-dürtüsellik belirtilerinden altısının birden, en az altı ay süre ile uyumsuzluk yaratacak biçimde ve gelişim düzeyine göre aykırı bir derecede sürmesi, yedi yaşından önce, iki ya da daha fazla ortamda görülmesi durumudur.
Hiperaktivite:
1. Elleri ve ayakları kıpır kıpırdır, yerinde sakin oturamaz.
2. Sınıfta ya da oturması beklenen durumlarda oturduğu yerden kalkar.
3. Koşma ya da tırmanma davranışlarını uygunsuz ortamlarda gösterir.
4. Sakin bir biçimde bir etkinlikle uğraşmada zorluk çeker.
5. Çoğu zaman hareket halindedir, ya da bir motor tarafından yönetiliyormuş gibi davranır.
6. Çoğu zaman çok konuşur.
Dürtüsellik:
1. Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan önce cevabı yapıştırır.
2. Çoğu zaman kendi sırasını bekleme güçlüğü vardır.
3. Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da araya girer.
III. DAVRANIM BOZUKLUĞU
Bu bozukluk, 10 yaşından önce çocuklukta başlayan ve 10 yaşından sonra ergenlikte başlayan davranım bozukluğu olarak iki türde tanımlanır. Hafif, orta ve ağır derece olmak üzere üç şekilde görülebilir.
A. Kişilere ve hayvanlara saldırganlık:
1. Sık sık başkalarına kabadayılık eder, tehdit eder ve gözdağı verir.
2. Sık sık fiziksel kavga başlatır.
3. Başkalarına ciddi fiziksel zarar verecek şekilde aletler kullanır.
4. Kişilere fiziksel olarak acımasızlık gösterir.
5. Hayvanlara fiziksel olarak acımasızlık gösterir.
6. Hırsızlık yapar.
7. Bir kimseyi cinsel ilişkiye zorlar.

B. Mülkiyete zarar vermek:
1. Bilerek yangın çıkarır.
2. Başkaların mülklerine bilerek zarar verir.

C. Sahtekarlık veya hırsızlık:
1. Başkasının evine, binasına, otomobiline zorla girer.
2. Sık sık yalan söyler.
3. Değerli eşyalarını çalar.
D. Kuralları ciddi biçimde bozmak
1. Anne ve babanın yasaklamasına karşın sık sık geceyi dışarda geçirir.
2. Evden kaçar.
3. Okuldan kaçar.

IV. KARŞIT OLMA - KARŞI GELME BOZUKLUĞU
Olumsuz, düşmanca ya da asice karşı gelme davranışlarının en az altı ay sürmesi, bu süre içinde aşağıdakilerin en az dördünün veya daha fazlasının yaşıtlarına göre daha fazla bulunması durumudur.

1. Sık sık öfkelenir.
2. Sık sık yetişkinlerle tartışmaya girer.
3. Sık sık yetişkinlerin isteklerine veya kurallarına etkin biçimde karşı gelir.
4. Sık sık isteyerek başkalarını rahatsız eder.
5. Çoğu kez kendi hataları veya hatalı davranışlarından dolayı başkalarını suçlar.
6. Çoğunlukla alıngandır veya başkaları tarafından kolayca kızdırılır, kışkırtılır.
7. Çoğu kez kızgın ve güceniktir.
8. Sık sık küfreder veya açık saçık konuşur.

V. ENÜREZİS - İDRAR KAÇIRMA
Enürezis, çocuğun yatağa ya da giysilere tekrarlayan bir biçimde idrar kaçırmasıdır. Bu tanıyı koyabilmek için en az ardışık olarak üç ay süreyle, haftada iki kez ortaya çıkması beklenir. Bu bozukluk ile belirgin bir sıkıntı doğar; sosyal, eğitim, mesleki vb. alanlarda bozulma meydana gelir. Tanı koyabilmek için çocuğun takvim yaşının en az beş, ya da gelişimsel gecikmeleri olan çocuklarda zeka yaşının en az beş olması gerekir. Bu sorun herhangi bir ilacın ya da hastalığın etkilerine bağlı olarak ortaya çıkmaz.

VI. ENKOPREZİS - DIŞKI KAÇIRMA

Enkoprezis, çocuğun istem dışı ya da amaçlı olarak, yineleyen bir biçimde dışkısını uygunsuz yerlere yapmasıdır. Bu tanıyı koyabilmek için en az üç ay süreyle, ayda en az bir kez böyle bir olayın olması gerekir ve çocuğun takvim yaşının en az dört olması ya da gelişimsel gecikmeleri olan çocuklarda zeka yaşının en az dört olması gerekir. Bu bozukluk, herhangi bir ilacın ya da hastalığın etkilerine bağlı olarak ortaya çıkmaz.
VI. OTİZM

Toplumsal etkileşim ve iletişimin önemli ölçüde bozulması ya da anormal bir biçimde gelişmesi otizmin temel özellikleridir. Otizmde, ayırıcı tanının konabilmesi için aşağıda sıralanan dört belirti grubundan en az altı belirtinin bulunması gerekir.

A. Aşağıdaki belirtilerden en az ikisinin varlığı ile kendini gösteren etkileşimdeki nitel bozulma;

1. Toplumsal etkileşimi sağlamak için gerekli olan el-kol hareketleri, alınan vücut konumu, yüz ifadesi, göz kontağı kurma gibi sözel olmayan bir çok davranışta belirgin bozulma görülür.
2. Yaşıtları ile gelişimsel düzeyine uygun ilişkiler geliştiremez.
3. Diğer insanlarla eğlenme, ilgilerini ya da başarılarını kendiliğinden paylaşma arayışı içinde değildir.
4. Toplumsal ya da duygusal karşılıklar veremez.

B. Aşağıdaki belirtilerden en az birinin varlığı ile kendini gösteren iletişimde nitel bozulma;

1. Dilin gelişiminde gecikme olur ya da hiç gelişme olmaz.
2. Başkalarıyla söyleşi başlatma ya da sürdürmede belirgin bir bozukluk vardır.
3. Basmakalıp, yineleyici ya da özel bir dil kullanır.
4. Gelişim düzeyine uygun çeşitli, imgesel ya da toplumsal taklitlere dayalı oyunları kendiliğinden oynayamaz.

C. Aşağıdaki belirtilerden en az birinin varlığı ile kendini gösteren davranış, ilgi ve etkinliklerde sınırlı, basmakalıp ve yineleyici örüntülerin olması;

1. Basmakalıp ve yineleyici hareketler yapar.
2. Özgül, işlevsel olmayan, alışılageldiği üzere yapılan gündelik işlere ya da törensel davranış biçimlerine esneklik göstermeksizin sıkı sıkıya uyar.
3. Basmakalıp ve yineleyici motor hareketleri yapar.
4. Eşyaların parçalarıyla sürekli uğraşı durur.

D. Toplumsal etkileşim, toplumsal iletişimde kullanılan dil ve sembolik ya da imgesel oyun alanlarından en az birinde üç yaşından önce gecikme ya da olağandışı işlevsellik görülür.
VIII. ZEKA GERİLİĞİ

Zeka geriliği, genel olarak 18 yaşın altında başlayan, belirgin olarak ortalamanın altındaki zeka işlevi ve bunlara eşlik eden uyum bozukluğu ile belirlenir.

Zeka geriliği tanısının konulabilmesi için, ortalamanın altında zeka işlevselliğinin görülmesi; iletişim, kendine bakım, ev yaşamı, toplumsal/kişiler arası beceriler, toplumun sağladığı olanakları kullanma, kendi kendini yönetip yönlendirme, okulla ilgili işlevsel beceriler, iş, boş zamanlar, sağlık ve güvenlik alanlarından en az ikisinde yaşından ve kültürden beklenenin altında beceri göstermesi beklenir.

Zihinsel işlevler, pek çok standart zeka testi ile ölçülebilmektedir. Yapılan değerlendirmelerde elde edilen zeka bölümü IQ ile tanımlanır. Zeka geriliği tanısının konulabilmesi için uygulanan zeka testlerinden elde edilen zeka bölümünün 70 ve altında olması gerekir. Zeka bölümünün düzeyine göre hafif, orta, ağır ve ileri derecede ağır olmak üzere sınıflandırılabilir. Çocuğun yaşı ne kadar küçük ise tanı koymak o denli güç olabilmektedir.

Hafif derecede zeka geriliği bulunan çocuklar çoğunlukla ileri yaşlara kadar, diğer çocuklardan pek ayırt edilemezler. Yetişkin yaşlarında kendi başlarına yaşayabilmelerine yetecek toplumsal ve mesleki yetenekler kazanırlar, uygun bir destekle çoğunlukla kendi başlarına ya da denetimle, başarıyla yaşayabilirler.

Orta derecede zeka geriliği bulunan çocuklar, konuşma becerilerini erken çocukluk döneminde kazanırlar, meslek eğitiminden yararlanabilirler, belirli bir denetimle kişisel bakımlarını yapabilirler, ancak okulda 2. sınıf düzeyinden ileri gidemezler. Ergenlik döneminde çeşitli kuralları öğrenmekteki güçlükleri nedeniyle ilişkileri bozulabilir. Erişkinlik döneminde yeterli denetimle, çok fazla beceri istemeyen işlerde çalışabilir, toplum yaşamına uyum sağlayabilirler.

Ağır derecede zeka geriliği bulunan çocuklar, konuşma becerilerini ya çok geç kazanırlar ya da kazanamazlar. Temel bakım becerilerinin kazandırılması için eğitilebilirler. Erişkin yaşamlarında yakın bir denetim ile basit işler yapabilirler. Özel bir bakımı gerektiren bir sorun eşlik etmiyorsa ailelerinin desteği ile toplum yaşamına uyum sağlayabilirler.
İleri derecede ağır zeka geriliği bulunan çocukların çoğunda zeka geriliğine neden olan bir nörolojik sorun vardır. Yoğun bir ilgi ve bakım ile uygun bir biçimde eğitilebilirlerse hareket, kendine bakım ve konuşma becerileri geliştirilebilir. Yakın bir koruma ve bakıma gereksinim duyarlar.